CYNTHIA ULRICH TOBIAS MỖI ĐỨA TRẺ MỘT
CÁCH HỌC Bản quyền tiếng Việt © 2011 Công ty Sách
Alpha NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
Ebook thực hiện dành cho những bạn chưa có điều
kiện mua sách.
Nếu bạn có khả năng hãy mua sách gốc để ủng hộ tác
giả, người dịch và Nhà Xuất Bản

KHƠI DẬY TỐI ĐA KHẢ NĂNG TIỀM ẨN TRONG
MỖI ĐỨA TRẺ
Các phụ huynh bận rộn rất dễ cảm thấy lực bất tòng tâm và
buông xuôi khi đã đổ công đổ sức giúp con học tập mà
dường như công cốc vẫn hoàn công cốc. Khi đó, họ thường
mặc nhiên quy kết rằng tất cả là do trẻ chưa cố gắng hết
sức. Tuy nhiên, mỗi đứa trẻ có cách học tập tương ứng với
tố chất bẩm sinh của mình. Kết quả học tập ở trường và sự
chủ động của trẻ phụ thuộc nhiều vào việc trẻ có học theo
phong cách tự nhiên của mình hay không. Đó chính là
thông điệp từ cuốn sách Mỗi đứa trẻ một cách học của diễn
giả, nhà giáo dục học Cynthia Ulrich Tobias.
Ngoài tình yêu thương, sự kiên định và nỗ lực, điều quyết
định cuối cùng là một phương pháp đúng. Chỉ khi nhìn
nhận mỗi đứa trẻ là một cá thể với cá tính riêng biệt, bạn
mới không đi vào lối mòn rập khuôn và làm lệch lạc thiên
hướng của một đứa trẻ. Khi xác định đúng phong cách học
tập của trẻ, bạn mới có thể khơi dậy tối đa khả năng tiềm
tàng trong con bạn. Với Mỗi đứa trẻ một cách học, sự uyên
bác, sự linh hoạt và những kiến giải sâu sắc, đầy kinh
nghiệm của một chuyên gia giáo dục tài năng sẽ cung cấp
cho bạn phương pháp tuyệt vời này. Cuốn sách cũng sẽ xóa
bỏ rất nhiều điều hoang tưởng hay ý nghĩ bi quan liên quan
đến khả năng và phương pháp học tập.
Bạn sẽ tìm thấy ở cuốn sách lời giải đáp cho rất nhiều câu

hỏi cốt lõi: Đâu là phong cách học tập của bản thân bạn và
con bạn? Với phong cách học tập ấy, bạn nên có cách thức
hỗ trợ và sắp xếp không gian, nhiệt độ, ánh sáng, thời gian
học… ra sao? Làm sao để trẻ chủ động tập trung, nhớ và
hiểu hiệu quả nhất? Đâu là điểm khác biệt giữa phong cách
học và những hạn chế trong khả năng nhận thức?
Không bao giờ là quá muộn để thay đổi cách dạy của bạn
và cách học của con. Nếu bạn đang có cơ may ươm một hạt
sồi, cần sớm nhận ra điều đó để không đặt nó vào trong
chậu cảnh.
Hà Nội, tháng 4 năm 2011
CôNG TY SáCH ALPHA

CHƯƠNG I. PHONG CÁCH HỌC TẬP LÀ GÌ?

"Đứa bé đầu tiên ra rồi!"
Không khí trong phòng sinh tràn ngập sự háo hức và mong
đợi. Tôi sinh mổ nên hoàn toàn tỉnh táo chứng kiến sự ra
đời của hai đứa con trai trong buổi chiều tháng tư đó.
Bác sĩ bế đứa trẻ bé bỏng còn đỏ hỏn lên và thì thầm:
"Thằng bé thật dễ thương!" Chỉ hai phút sau, ông bế lên

đứa thứ hai.
"Cu cậu trông giống hệt đứa trước!" Một cô y tá thốt lên.
Nhưng tôi phân biệt được hai đứa ngay tức khắc. Đứa trẻ
nào khi mới lọt lòng đều biểu hiện ngay những cử chỉ giống
hệt như những gì đã thể hiện mấy tháng cuối trong bụng
mẹ. Tôi và hai đứa trẻ đã bắt đầu làm quen với nhau ngay
từ lúc chúng còn trong trứng nước, nhưng giờ nhìn chúng,
tôi mới kinh ngạc khi thấy hai đứa trẻ giống nhau như đúc
này lại khác nhau đến thế. Dù phải mất đến hàng năm trời
mới quen được với tính cách phức tạp của mỗi đứa trẻ,
nhưng rõ ràng sự khác biệt giữa chúng đã sớm bộc lộ ngay
từ khi chào đời.
Bạn bè và người quen khi nhìn vào hai cái đầu tóc đỏ
thường kinh ngạc hỏi tôi làm sao phân biệt nổi hai đứa với
nhau. Tôi thường trả lời: "Cứ ngắm chúng vài phút, cậu sẽ
biết." Nếu lắng nghe cách chúng nói với nhau và nói với
bạn, nếu quan sát cách chúng xử sự với mọi người và ứng
xử với các tình huống, bạn sẽ chẳng mảy may nghi ngờ
rằng hai cậu bé sinh cùng ngày cùng tháng cùng năm này
lại có hai cá tính hoàn toàn khác biệt.
Khi còn nhỏ xíu, đồ chơi yêu thích của cặp song sinh nhà
tôi là một cái bàn dài của thợ máy với búa và những cái
chốt. Robert, cậu con trai thích-là-làm, tỏ ra rất khoái chí
với việc đập rầm rầm lên những cái chốt. Còn Michael, với
bản năng "đào sâu phân tích" hơn, lại lấy làm thích thú với

phát hiện rằng, ở chính giữa cái bàn có một cái hộc nhỏ vừa
khít để cất một chiếc búa.
Nếu bạn sống trong một gia đình đông anh chị em, ắt hẳn
bạn đã nhận thấy rằng những đứa trẻ lớn lên trong cùng
điều kiện và môi trường vẫn có những cách tiếp cận cuộc
sống khác hẳn nhau. Bạn bắt đầu nhận thấy rằng con người
khác nhau một cách cơ bản. Đó là do cá tính, điều khiến
mỗi người là một, là riêng, là duy nhất nhưng lại là những
thách thức lớn cho các bậc phụ huynh. Không thể cứ quyết
định cách nuôi nấng một đứa trẻ rồi áp dụng nguyên xi cho
tất cả những đứa sau này. Phụ huynh cần phải hiểu con
mình, từng đứa một và phải hiểu không có cặp song sinh
nào giống hệt nhau!
Thường thì, với tất cả sự tận tâm và những ý định tốt đẹp
nhất, chúng ta sắp xếp các khoá học và lên kế hoạch các sự
kiện trong cuộc đời con mình theo cách chúng ta cảm thấy
hiệu quả nhất - cách chúng ta đã làm. Xét cho cùng, chúng
ta đã kiểm nghiệm và chứng minh cách đó có hiệu quả mà!
Nhưng điều hiếm khi chúng ta để ý là những người khác,
thậm chí ngay cả những người trong gia đình, có thể nhìn
thế giới hoàn toàn khác chúng ta. Đó là lí do vì sao khi
chúng ta cố dạy dỗ hay giao tiếp với con mình (hoặc với
người khác), không phải đứa nào cũng tiếp thu được như
nhau theo cùng một cách.
Nếu thuộc số đông các bậc phụ huynh bận rộn, bạn có thể

cảm thấy bất lực khi rát hơi bỏng cổ kèm con làm bài tập về
nhà hay giúp con ôn tập trước bài kiểm tra mà chẳng ích gì.
Bạn dễ quy chụp rằng tất cả chỉ đơn giản là do con bạn
chưa cố gắng hết sức. Nhưng thật ra, trẻ nhận thức cuộc
sống khác với chúng ta. Mỗi đứa là một cá nhân độc đáo
với sở trường và sở thích riêng. Xu hướng của cá nhân hay
cá tính của trẻ sẽ định hình cái gọi là phong cách học của
trẻ.
Cho dù chúng ta chấp nhận, hoặc thậm chí còn cảm thấy
vui vẻ với sự độc đáo của từng đứa trẻ, nhưng trị được ngần
ấy cá tính không phải là việc đơn giản, nhất là khi lên thời
khóa biểu chung cho cả gia đình và dung hòa được yêu cầu
từ trường lớp của con và công việc của mình.
Khi biết mình sẽ làm mẹ của một cặp sinh đôi, tôi đã đọc
rất nhiều. Tôi đã tìm thấy một bài báo có gợi ý tuyệt vời
cho mọi ông bố bà mẹ: cha mẹ nên dành ít nhất 15 phút
mỗi ngày ở một mình với từng đứa trẻ. Chọn một nơi an
toàn, vui vẻ và để con cho bạn thấy bé muốn chơi và giao
tiếp với bạn theo cách nào. Bạn tuyệt đối đừng uốn nắn, gợi
ý hay mắng con. Chỉ đơn giản là tận hưởng thời gian với
con mình. Khen con càng nhiều càng tốt, và chú ý ghi nhớ
cách con thích làm mọi việc. Nếu chịu khó dành thời gian
cho con, bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy rằng việc xác định
phong cách học của con không đến nỗi quá phức tạp!
Hiểu và chấp nhận mỗi đứa trẻ là một cá thể với những cá

tính riêng biệt là cả một quá trình mệt mỏi nhưng bõ công.
Cuộc sống của chúng ta càng trở nên bận rộn và phức tạp
bao nhiêu thì chúng ta càng khó nhớ được rằng mỗi người
trong gia đình đều có cách đóng góp theo cách nhìn của
riêng họ.
Mục đích của tôi là giúp các bạn khám phá ra những cách
nhìn khác nhau đó và hỗ trợ bạn phát triển những phương
pháp cấp tốc và thiết thực giúp con bạn phát huy được các
thế mạnh của trẻ, đáp ứng được những đòi hỏi đa dạng của
việc học ở trường bây giờ và suốt cuộc đời còn lại.
Các bậc bố mẹ hiếm khi cố ý làm con mình thất vọng,
nhưng vô tình hay hữu ý, điều đó vẫn xảy ra. Cuốn sách
này sẽ đưa ra cách nhận biết đâu là những trường hợp mà
thất vọng và mâu thuẫn xuất phát trực tiếp từ sự khác biệt
phong cách học giữa trẻ và cha mẹ. Chứ không nhằm phủ
nhận uy quyền của cha mẹ. Thử thách cho các phụ huynh là
phải tìm ra những cách tích cực để giúp trẻ phát triển thế
mạnh thiên bẩm mà không phải hi sinh những ước vọng
chúng ta đặt vào con. Dù bạn tin hay không, điều đó là có
thể!
Một nhiệm vụ quan trọng nữa của cha mẹ là giúp con học
tập hiệu quả với nhiều giáo viên khác nhau, với nhiều
phong cách dạy khác nhau. Sau khi đọc cuốn sách này, bạn
sẽ thu thập được những thông tin rất tích cực để chia sẻ với
các giáo viên của con mình. Là người trong nghề, tôi có thể

khẳng định rằng nếu bạn tiếp cận với cả ban giám hiệu và
các giáo viên với cái nhìn tích cực, bạn sẽ thấy rằng họ rất
sẵn lòng chấp nhận cách học tập riêng của con bạn.
Khi mới bắt đầu đi dạy, tôi ngỡ ngàng nhận thấy rằng rất
nhiều học sinh của tôi không học theo cách tôi đã từng học.
Nhưng tôi đã thực sự nghĩ rằng đó chỉ là vì các em không
biết cách. Và nếu tôi dạy các em học được cách của tôi,
chắc chắn các em sẽ học theo cách này.
Với bầu nhiệt huyết sẵn có của một giáo viên mới vào
nghề, tôi quyết tâm sẽ khiến lũ trẻ háo hức đến trường. Vì
cho rằng các em đều giống mình, tôi khẳng định rằng nỗi
buồn chán là kẻ thù số một trong sự nghiệp cắp sách đến
trường của đời học sinh. Tôi bắt đầu lên một chiến dịch
phòng chống cảm giác buồn chán trong lớp.
Ngày đầu tiên đi dạy, đợi lũ trẻ ra về, tôi bắt tay sắp xếp lại
bàn ghế theo một thứ tự mới và sáng tạo. Tôi không thông
báo sơ đồ chỗ ngồi cụ thể, nên không lường trước được
những phản ứng mà mình nhận được vào ngày hôm sau.
"Em ngồi ở đâu ạ?" Một số học sinh hỏi.
"Ngồi đâu cũng được!" Tôi hào hứng trả lời. "Bàn ghế hôm
nay được xếp theo hình con bướm. Các em có thấy hai cái
cánh không?"
"Vậy, cô muốn bọn em ngồi ở đâu ạ?" Các em nghi ngại
hỏi.

Giờ thì tôi đã hơi bực mình. "Cô không quan tâm," tôi gắt
gỏng, "các em hãy chọn một phần của con bướm và ngồi
chỗ ngồi mới của mình đi!"
Học sinh của tôi đi một vòng quanh lớp và ngó xuống ngăn
bàn.
"Bàn mình đâu rồi không biết?" Một học sinh càu nhàu.
Hôm đó, rất nhiều em đã đánh dấu bàn của chúng để hôm
sau có thể tìm thấy. Tôi sớm nhận ra rằng sự nhàm chán
đối với người này lại chính là sự an toàn đối với người
khác. Dù trong những năm đầu dạy học, tôi được nhiều học
sinh yêu quý và tôn trọng vì quan tâm và sáng tạo, nhưng
thi thoảng vẫn có học sinh gặp rắc rối với phương pháp của
tôi. Sau này, khi tôi khám phá ra các phong cách học, tôi
bắt đầu áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để tương tác
với lũ trẻ. Thật nhẹ nhõm khi khám phá ra rằng chúng
không cố tình làm tôi khó chịu, mà chỉ là vì phong cách học
của chúng khác của tôi!
Cuốn sách này mới chỉ là "phần nổi của tảng băng trôi" về
các phong cách học. Trong đó, tôi sẽ nhấn mạnh những
khía cạnh thiết thực nhất của năm mô hình nghiên cứu hàng
đầu về vấn đề này. Một danh mục tra cứu được đính kèm
để bạn có thể tiếp tục nghiên cứu sâu hơn. Tôi nghĩ bạn sẽ
thực sự say mê. Từ trước đến nay, đã có nhiều bài viết và
nghiên cứu cố gắng đưa tất cả mọi người vào những khuôn

mẫu đúc sẵn. Nhưng vì mỗi người là một thực thể duy nhất
và là tổng hợp phức tạp của nhiều đặc tính, nên không một
mẫu phong cách học nào có thể bao hàm trọn vẹn một con
người. Dù những chương đoạn của cuốn sách này có làm
cho mọi việc trở nên sáng tỏ hơn, thì bạn vẫn nên khắc cốt
khi tâm rằng: Mỗi chương chỉ là một miếng ghép trong một
trò chơi xếp hình mà thôi. Chúng có thể giúp ta nhận ra và
phân biệt các kiểu cư xử và giao tiếp, những thứ sẽ là chìa
khóa cho việc thấu hiểu và đánh giá các phong cách học tập
khác nhau. Nhưng điều mà chúng tôi không dám làm là
khuôn mỗi người hoàn toàn vào một loại chuyên biệt theo
kiểu đẽo chân cho vừa giày.
Cho dù bạn có thể tìm thấy những danh sách và những
đánh giá hữu ích từ cuốn sách này, bạn cũng đồng thời
khám phá ra rằng việc phân biệt và thấu hiểu các phong
cách học là một hành trình vô tận của những quan sát và
những ấn tượng. Trong khi bạn đọc qua và bắt đầu dùng
những định nghĩa này, hãy ghi nhớ những nguyên tắc cơ
bản sau:

Tất cả những điều bạn khám phá ra từ cuốn sách này chỉ là
một phần của bức tranh tổng thể. Có rất nhiều điều nữa cần
phải học, và đó là lý do tại sao tôi đính kèm thêm một danh
mục tra cứu mang tính bao quát. Khi bạn đọc cuốn sách
này, hãy tìm những mảnh ghép còn thiếu của bức tranh về

phong cách học của con bạn. Hãy cưỡng lại sự cám dỗ của
việc "dán mác" lên con bạn hay lên bất cứ ai. Đừng cố đóng
khung họ vào một phong cách học nào.
Một khi khám phá ra những điểm mạnh bẩm sinh của riêng
mình cũng như của con bạn, bạn sẽ cảm thấy nhẹ nhõm vì
biết rằng những rắc rối và cách cư xử của chúng có liên
quan nhiều đến yếu tố bẩm sinh hơn là thất bại của bạn
trong vai trò làm cha mẹ.
Sau khi trải qua khóa đào tạo về các phong cách học tập,
một bà mẹ dạy con học tại gia phần nào đã cảm thấy nhẹ
nhõm khi biết rằng con bà "hoàn toàn bình thường". Bà
thừa nhận rằng dạy cậu bé học rất khó, nhất là khi dạy cậu
âm nhạc. "Giờ tôi đã hiểu tại sao," bà nói, "khi tôi bảo nó là
nét gạch trên nốt nhạc phải thẳng, nó lại vẽ chéo, và khi tôi
bảo nó đọc tên các nốt nhạc, nó lại đặt cho chúng những cái
tên như Larry." Cậu bé này không cố tình gây rắc rối. Cậu
cũng không bị khiếm khuyết trong việc học. Đơn giản chỉ
là cậu áp dụng cách nhìn độc đáo của mình khi làm các bài
tập mà thôi.
KẾT LUẬN
Học cách nhận ra và tôn trọng các phong cách học tập khác
nhau có thể giúp bạn xác định được thế mạnh bẩm sinh và
thiên hướng của mỗi người. Khi bạn đọc các chương tiếp
theo, bạn sẽ khám phá ra những điều tích cực về bản thân
lẫn con bạn. Cuốn sách này chỉ là bước đầu tiên trong

chuyến phiêu lưu của bạn. Chúng ta thường tốn từ ba đến
năm năm để tìm hiểu, quan sát và sử dụng thông tin về
phong cách học trước khi nó ăn sâu thành bản chất. Hãy
kiên nhẫn với bản thân, và đừng bận tâm đến việc phân loại
tất cả mọi người theo một phong cách học cụ thể nào đó.
Tiến sỹ Holland London, một mục sư có kinh nghiệm trong
giao tiếp, đã phát biểu trong một buổi họp mặt mà tôi tham
gia gần đây. Bằng một lối dẫn dắt độc đáo, chỉ trong một
khoảng thời gian rất ngắn, ông đã trình bày được rất nhiều
vấn đề một cách hóm hỉnh và thông thái. Có một lần, ông
dừng lại và nói sát vào micro: "Mọi người thường hỏi tại
sao tôi hay nói vòng vo. Tôi trả lời họ rằng những mục đích
tôi muốn vươn tới không nằm trên đường cao tốc."
Là một phụ huynh và một nhà giáo, tôi ngồi đó, suy nghĩ về
cách chúng ta cố gắng đẩy lũ trẻ đi trên đường cao tốc để
tránh phải giải quyết phiền phức của những con đường
vòng.
Có thể thay vì dành quá nhiều thời gian và công sức cố
gắng đẩy lũ trẻ đi vào con đường thẳng mà chúng ta chọn,
sao lại không ủng hộ chúng đi tới đích qua những đoạn
đường vòng? Ai biết trước được? Có thể chúng còn tìm
thấy được những nơi mà chính chúng ta từng muốn đến!

CHƯƠNG II. PHONG CÁCH HỌC TẬP CỦA CON
BẠN LÀ GÌ?

Nếu tôi nói với bạn bằng tiếng Nga nhưng bạn lại không
biết tiếng Nga, bạn sẽ không hiểu tôi nói gì. Nếu để ý đến
nét mặt ngơ ngác của bạn, tôi sẽ nói chậm rãi. Nhưng dù tôi
cố gắng nói to và rõ ràng hơn, hay nhắc đi nhắc lại bao
nhiêu lần thì tôi vẫn đang nói tiếng Nga, và khó có cơ hội
bạn hiểu được tôi nói gì.
Đã bao nhiêu lần bạn nói với con bạn câu này: "Mẹ đã bảo
con bao nhiêu lần rồi?" hay "Bố đã nói gì nào? Con có nghe
bố nói gì không?" Thực tế là, chúng có thể nghe thấy
những lời bạn nói nhưng chúng không hiểu bạn muốn nói
gì. Chúng ta tiếp nhận thông tin theo những cách khác
nhau, và vì phong cách học của chúng ta rất đa dạng, nên
nhiều khi chúng ta như đang cố giao tiếp với nhau bằng hai
thứ ngôn ngữ.
Khi mới quen nhau, tôi và chồng tôi thường rất khó nói cho

người kia hiểu ý mình. Một hôm, chồng tôi bực mình buột
miệng: "Anh chỉ đang cố nói với em theo cách anh muốn
em nói với anh mà thôi." Nói xong, anh đột ngột ngừng lại
rồi nói thêm: "Và chắc là em cũng đang làm như thế."
Lần đầu tiên, chúng tôi nhận ra rằng quy tắc vàng Muốn
người khác cư xử với mình như thế nào, hãy cư xử với họ
như thế không phải lúc nào cũng có tác dụng trong giao
tiếp. Nếu chúng ta chỉ nói với người khác theo cách mà
chúng ta muốn họ nói chuyện với chúng ta, và nếu họ cũng
đang làm như vậy, thì chẳng ai thật sự lắng nghe người kia
cả: chúng ta chưa đạt tới sự đồng điệu trong giao tiếp.
Mô HìNH PHONG CáCH HỌC GREGORC
Một trong những mô hình hiệu quả nhất giúp bạn am hiểu
sự khác biệt giữa các phong cách học tập là nghiên cứu của
Tiến sỹ Anthony F. Gregorc. Mô hình của ông giúp chúng
ta hiểu cách trí não nhận thức và nắm bắt các thông tin.
Hai quan điểm
Nhận thức: Cách chúng ta tiếp nhận thông tin.
Chúng ta biết rằng con người không giống nhau. Điều mà
chúng ta hiếm khi nhận ra là mỗi người đều có xu hướng
nhìn thế giới theo một cách riêng biệt. Cách chúng ta nhìn
thế giới được gọi là nhận thức. Nhận thức chi phối cách
chúng ta suy nghĩ, cách chúng ta đưa ra quyết định và cách
chúng ta coi cái gì là quan trọng. Nhận thức của cá nhân

quyết định thế mạnh tự nhiên trong việc học, hay còn gọi là
phong cách học.
Trí não của mỗi người sở hữu hai kiểu nhận thức. Đó là
nhận thức cụ thể và nhận thức trừu trượng.
Cụ thể
Năng lực này giúp chúng ta tiếp nhận thông tin trực tiếp
qua năm giác quan: thị giác, khứu giác, xúc giác, vị giác và
thính giác. Khi chúng ta dùng các năng lực cụ thể, chúng ta
đối mặt với những thứ liên quan đến "bây giờ" và "ở đây" những thứ có thể sờ nắm được, những thứ hiển nhiên.
Chúng ta không đi tìm những ý nghĩa tiềm ẩn, không cố
gắng liên kết những ý tưởng hay định nghĩa. Nói một cách
đơn giản: "Sự việc chính là những gì ta nhìn thấy."
Trừu tượng
Năng lực này cho phép ta hình dung, tưởng tượng, hiểu,
hoặc tin vào những thứ không thấy được. Khi sử dụng khả
năng trừu tượng, chúng ta dùng trực giác, lý luận, trí tưởng
tượng của mình: Chúng ta nhìn vượt qua cả những thứ
trước mắt lẫn những ngụ ý tinh vi hơn. Nhận thức trừu
tượng có thể chốt lại trong một câu là: "Sự vật không phải
lúc nào cũng như chúng ta thấy."
Cho dù hàng ngày, ai cũng dùng cả hai kiểu nhận thức trên,
mỗi người lại cảm thấy thoải mái hơn với một trong hai
kiểu. Nó trở thành khả năng chủ đạo của người đó. Ví dụ,

một người có điểm mạnh là nhận thức cụ thể sẽ thích lắng
nghe những điều thẳng thắn, theo nghĩa đen và không có
hàm ý. Trong khi đó, những người có nhận thức trừu
tượng lấn át lại hay ngụ ý trong khi giao tiếp.
Chồng tôi đang lái xe trên một xa lộ Los Angeles đông đúc
thì tôi để ý thấy một biển quảng cáo độc đáo và nói với
anh: "John, anh nhìn biển quảng cáo kia kìa!" John quay lại
nhìn. Và ngay lúc đó, xe chúng tôi lấn sang làn đường của
người khác. Họ bấm còi inh ỏi và la hét ầm ĩ.
Tôi quay sang John: "Anh chú ý vào việc lái xe đi!"
Anh thủng thẳng đáp: "Em vừa bảo anh nhìn biển quảng
cáo cơ mà. ý em là liếc à?"
Tôi bực mình: "Thế chẳng lẽ anh không nghĩ thế à?"
Anh lắc đầu: "Anh chẳng nghĩ thế. Em bảo anh nhìn thì anh
nhìn. Anh không thấy gì trên biển quảng cáo cả, em không
bảo chính xác anh phải nhìn cái gì."
John, bằng cách dùng lối nhận thức cụ thể, hiểu những điều
tôi nói theo đúng nghĩa đen của nó. Tôi lại không nghĩ rằng
anh sẽ chỉ hiểu chằn chặn trên mặt câu chữ thế. Phải cần
kiểu nhận thức trừu tượng để nắm bắt được ý nghĩa hàm ẩn
bên trong.
DùNG NHỮNG Gì CHúNG TA BIẾT

Sắp xếp: Cách chúng ta sử dụng thông tin mà chúng ta
hiểu.
Một khi chúng ta đã hiểu thông tin, chúng ta dùng hai
phong cách sắp xếp mà chúng ta biết. Theo Gregorc, hai
phong cách sắp xếp là theo trình tự và ngẫu nhiên.
Theo trình tự
Phong cách sắp xếp theo trình tự cho phép trí não sắp xếp
thông tin tuần tự theo hàng lối. Những người có phong cách
này đi theo một chuỗi suy nghĩ logic, một cách xử lý thông
tin theo quy ước. Những người có khả năng sắp xếp theo
trình tự tốt thường lên kế hoạch và tuân thủ chặt chẽ, chứ
không làm việc theo áp lực. Nguyên tắc là: "Làm theo từng
bước"
Ngẫu nhin
Phong cách sắp xếp ngẫu nhiên cho phép trí não sắp xếp
thông tin thành từng đoạn và không có thứ tự cụ thể. Người
có phong cách ngẫu nhiên thường xuyên bỏ qua các bước
trong tiến trình làm việc mà vẫn có được hiệu quả mong
muốn. Họ còn có thể bắt đầu từ giai đoạn giữa hay thậm chí
bắt đầu từ giai đoạn cuối cùng và đảo ngược hoàn toàn quy
trình. Những người có khả năng sắp xếp thông tin ngẫu
nhiên thường có vẻ luôn được thôi thúc và có tính ngẫu
hứng cao hơn. Họ là những người "vô kế hoạch". Nguyên
tắc là: "Xong việc là được!"

Bốn sự kết hợp
Khi chúng ta kết hợp tất cả các định nghĩa của Gregorc lại
với nhau, chúng ta có bốn sự kết hợp của các khả năng
nhận thức và sắp xếp mạnh nhất. Hãy nhớ rằng, không cá
nhân nào sở hữu chỉ một phong cách duy nhất. Mỗi chúng
ta có một phong cách chủ đạo hoặc pha trộn nhiều phong
cách với nhau, cho ra một kết hợp độc đáo giữa những
điểm mạnh và các khả năng bẩm sinh.
Sự nhận thức và sắp xếp này cho chúng ta bốn phong cách
học tập. Bảng liệt kê sau đưa ra những từ hay dùng nhất để
miêu tả những người thuộc từng kiểu khác nhau.

Hiểu được những đặc điểm cơ bản của mỗi nhóm phong
cách này, chúng ta có thể dễ dàng xác định và đánh giá
những gì chúng ta giỏi nhất và thiên hướng của mình. Đồng
thời, chúng ta cũng sẽ học được cách phân biệt và cải thiện
những tính cách mà chúng ta đã tránh chỉ vì không hiểu rõ
về chúng.
Chúng ta, các bậc phụ huynh, trước hết phải nhận ra phong
cách học của chính mình. Nhận ra cách bản thân tiếp nhận
thông tin, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn thiên hướng của mình và
con cái, và có thể xác định những điểm khác nhau nào dễ

gây bực mình và hiểu lầm giữa cha mẹ và con cái.
Bản liệt kê sau đây là một cách xác định nhanh chóng và
đơn giản đặc điểm phong cách học tập của chúng ta. Một
lần nữa, hãy nhớ rằng tất cả chúng ta là tổng hợp của cả
bốn phong cách học trên. Không một ai chỉ thuộc về một
phong cách học duy nhất.
ĐẶC ĐIỂM CáC PHONG CáCH HỌC TẬP CHỦ ĐẠO
Mô tả những gì luôn đúng với bạn. Đánh dấu bên cạnh mỗi
câu mô tả đúng nhất.
Cụ thể-theo trình tự
Tôi gần như luôn luôn:
— thích làm mọi việc theo cách giống nhau
— làm việc hiệu quả với những người không ngần ngại
hành động ngay
— quan tâm đến những điều hiển nhiên hơn là đi tìm những
ý nghĩa được ẩn giấu
— thích một môi trường gọn gàng và ngăn nắp
— hỏi: "Làm cái này thế nào?" đầu tiên
Tổng cộng: ____
Trừu tượng-theo trình tự

Tôi gần như luôn luôn:
— cần càng nhiều thông tin càng tốt trước khi đưa ra quyết
định
— cần đủ thời gian để làm chu toàn một công việc
— thích có hướng dẫn
— quan tâm đến nguồn thông tin
— hỏi: "Tôi có thể tìm thêm thông tin ở đâu?"
Tổng cộng: ____
Trừu tượng-ngẫu nhiên
Tôi gần như luôn luôn:
— thích lấy ý kiến người khác trước khi đưa ra quyết định
— cố gắng đồng cảm với người khác
— làm việc có hiệu quả với đối tác
— không cảm thấy phiền trong một môi trường ồn ào
— cần lời khuyên của người khác khi không chắc chắn
điều gì
Tổng cộng: ____
Cụ thể-ngẫu nhiên

Tôi gần như luôn luôn:
— giải quyết vấn đề một cách sáng tạo
— nước đến chân mới nhảy
— làm việc hiệu quả nhất với những người cùng trình độ
— thích những sự thay đổi thường xuyên trong môi trường
sống
— chỉ thích học những gì cần học
Tổng cộng: ____
Bây giờ thì bạn đã định hình được phong cách học chủ đạo
của mình. Dưới đây là một bản khái quát và so sánh nhanh
giữa bốn phong cách học và những vấn đề chủ chốt.

KẾT LUẬN
Việc con bạn không trả lời không phải lúc nào cũng có
nghĩa là chúng không nghe lời. Có thể là sự khác biệt giữa
hai cách nhìn lớn đến nỗi thỉnh thoảng bạn và con có thể
cảm thấy như đang sống ở hai đất nước khác nhau và nói
những thứ tiếng khác nhau. Học cách lắng nghe - cách diễn
đạt một điều gì đó - thay vì chỉ lắng nghe từ ngữ có thể
giúp giao tiếp hiệu quả hơn và có thể tạo nên sự khác biệt
rất lớn!

CHƯƠNG III. PHONG CÁCH HỌC CỤ THỂ THEO
TRÌNH TỰ

Hôm đó, có một cuộc họp tối tại nhà thờ địa phương. Vì
một vài lý do, những người tham gia cuộc họp thuộc phong
cách ngẫu nhiên. Những người thuộc phong cách cụ thểtheo trình tự vắng mặt.
Nội dung chính trong chương trình là nhiệm vụ quảng bá
cho ngày lễ lớn sắp tới. "Này mọi người!", một người háo
hức nói: "Tôi có một ý tưởng tuyệt vời!" (Đây là kiểu câu

thường làm phần lớn những người cụ thể-theo trình tự kinh
hãi.) "Chúng ta nên mua 1.000 quả bóng bơm khí heli, bỏ
thông báo vào trong rồi thả chúng lên trời. Chúng sẽ rơi
xuống các nơi trong vùng này, và mọi người sẽ biết về sự
kiện." Những người ngẫu nhiên đều nghĩ đây là một ý
tưởng hay, và họ đã đi mua bóng bay ngay trong tuần đó.
Trước khi bắt tay vào tiến hành sự kiện, lại có một cuộc
họp khác và lần này có mặt những người cụ thể-theo trình
tự. Những người ngẫu nhiên hào hứng chia sẻ kế hoạch, và
những người cụ thể-theo trình tự lắng nghe rất lịch sự.
Nghe xong, một người cụ thể-theo trình tự giơ tay. "Các
bạn có biết những quả bóng bơm khí heli có thể đi bao xa
trước khi rơi xuống không?" Anh ta hỏi.
Những người thuộc phong cách ngẫu nhiên bối rối:
"Không, chúng tôi không biết." Người cụ thể-theo trình tự
nói tiếp: "Chúng có thể bay xa tới 200 hoặc 300 dặm. Tôi
không nghĩ là những người bên kia núi sẽ biết để tới đại hội
đâu."
"Ừ nhỉ, chúng tôi đã không nghĩ tới điều đó." Một người
ngẫu nhiên thú nhận.
Một người cụ thể-theo trình tự khác giơ tay: "Các bạn có
biết bóng bay bơm heli có thể ở bao lâu trên trời trước khi
rơi xuống không?"
"Không." Một người ngẫu nhiên bẽn lẽn thừa nhận.

Cô gái giải đáp: "Từ hai đến ba tháng. Lúc đó, đại hội đã
kết thúc rồi."
Những người ngẫu nhiên thừa nhận: "Ừ nhỉ, các bạn nói
phải."
Các thành viên tham gia cuộc họp đã có một bài học giá trị.
Trước đó, những người ngẫu nhiên đôi lúc nghĩ rằng những
người cụ thể-theo trình tự chỉ thích bác bỏ ý kiến và phê
phán những kế hoạch thiếu thực tế. Giờ thì họ đã nhận ra
rằng đóng góp của những người cụ thể-theo trình tự là vô
giá. Và bây giờ, tại các buổi họp, thật không lạ khi ai đó
nói: "Đợi đã! Chúng ta không thể bắt đầu mà thiếu những
người cụ thể-theo trình tự được!"
NHỮNG NGƯỜI THUỘC PHONG CCH HỌC CỤ THỂTHEO TRìNH TỰ
Khi tiếp cận với một ý tưởng trừu tượng, người theo thiên
hướng cụ thể-theo trình tự có khả năng đặc biệt trong việc
nhận ra mặt thực tế của vấn đề. Họ rất biết cách làm cho
một kế hoạch đạt được hiệu quả cao nhất, có sở trường sắp
xếp công việc hợp lý và nâng cao năng suất. Khả năng suy
nghĩ theo các bước của họ khiến họ có thể kết hợp các yếu
tố rời rạc trong công việc lại với nhau bằng cách làm theo
những chỉ dẫn từng bước.
Người cụ thể-theo trình tự sống rất thẳng thắn. Cách nói
năng của họ thường súc tích, nhanh và hống hách. Thái độ

điển hình của cụ thể-theo trình tự là: "Cần phải làm thì
làm" và "Cần phải nói thì nói". Những người cụ thể-theo
trình tự không bao giờ nói điều vô nghĩa, họ chỉ nói điều họ
nghĩ. Họ thường không hiểu những điều tế nhị hay bóng
gió xa xôi. Họ muốn bạn nói với họ chính xác điều bạn
muốn họ làm.
Dù chồng tôi chủ yếu thuộc phong cách trừu tượng-theo
trình tự, anh cũng có nhiều nét của một người cụ thể-theo
trình tự. Các gợi ý thường không ích gì khi anh chọn quà
tặng tôi vào những dịp quan trọng. Giáng Sinh đầu tiên sau
khi chúng tôi cưới nhau, anh đã chuẩn bị cho tôi một "món
quà lớn". "Nó màu đỏ," anh nói, "đây là một thứ em sẽ
không bao giờ tự mua cho mình, và anh không thể đặt nó
vừa vặn dưới gốc cây thông vì nó rất to." Vào ngày Giáng
Sinh, tôi tìm thấy món quà dưới hiên. Đó là một thứ màu
đỏ chói... một cái máy cắt cỏ. Sau vài mùa Giáng Sinh
được nhận những thứ như máy xay sinh tố hay rèm phòng
tắm, cuối cùng tôi cũng ý thức được rằng anh không thể
đọc được ý nghĩ của tôi. Anh sẽ luôn luôn nói rằng anh
thực sự muốn làm tôi hạnh phúc, nhưng tôi cần phải nói với
anh cái gì có thể làm tôi hạnh phúc. Cho dù đã dần dần nhớ
được khá nhiều những thứ tôi thích, anh vẫn rất vui khi tôi
đưa cho anh danh sách chính xác những gì tôi cần.
Việc tặng những món quà thực dụng thể hiện khả năng
nhạy bén và thực tế của người cụ thể-theo trình tự. Do bản
năng thực tế, họ rất giỏi trong việc làm theo thời khoá biểu

và sắp xếp, duy trì một hệ thống. Họ luôn vạch ra các danh
sách, và thậm chí một số người cụ thể-theo trình tự thừa
nhận rằng họ phụ thuộc vào các danh sách đến nỗi nếu làm
một việc không có trong danh sách, họ sẽ viết thêm việc đó
vào danh sách để có được niềm thỏa mãn được gạch nó đi.
Người cụ thể-theo trình tự thường là những người nhặt
nhạnh các mảnh vỡ, dọn dẹp đống hỗn độn và vứt đi các đồ
thừa. Họ thà tự mình làm mọi việc còn hơn là để chúng dở
dang, nhưng nếu đã nhúng tay vào thì họ sẽ không đời nào
chịu đựng trong im lặng. Những người sống với người cụ
thể-theo trình tự luôn bị nhắc nhở về trách nhiệm, hoặc
phải nghe một bài thuyết giảng lê thê để rồi thấy mình thật
là tội lỗi.
CáC BẬC PHỤ HUYNH THUỘC PHONG CáCH HỌC
CỤ THỂ-THEO TRìNH TỰ
Trong buổi họp phụ huynh sáng thứ bảy, một đôi vợ chồng
đứng tuổi bị muộn gần một tiếng đồng hồ. Người vợ biện
hộ: "Chúng tôi ngủ quên mất. Hôm qua chúng tôi đã thuê
ba bộ phim cực kì dở kéo dài tới tận hai giờ sáng."
Khi tôi hỏi tại sao họ phải chịu đựng một buổi tối nhàm
chán đến thế, bà có vẻ ngạc nhiên. "Chúng tôi đã trả tiền để
được xem những bộ phim đó. Chúng tôi không thể không
xem hết được!"
Người cụ thể-theo trình tự luôn ý thức rõ ràng về thứ tự và

trách nhiệm, và họ luôn cần có một mở đầu, một đoạn giữa,
và một phần kết. Trong việc đối xử với con cái, phụ huynh
cụ thể-theo trình tự thường:
· Giao tiếp với con cái với thái độ dứt khoát và mong đợi
được nhận điều tương tự.
· Tin rằng một câu hỏi có-không cần có một câu trả lời phủ
định hay khẳng định chứ không cần lời giải thích dài dòng.
· Mong muốn chỉ dẫn của mình phải được tuân theo, không
thắc mắc hay trì hoãn.
· Đặt ra những luật lệ rõ ràng mà con cái cần tuân theo,
những hình phạt cho việc không nghe lời. Tất cả đều dứt
khoát và kiên định.
· Trở nên khó chịu khi phải nhắc lại điều gì đó nhiều lần.
· Bực mình khi thấy con mình chọn cách phức tạp để làm
một việc mà họ cho là dễ dàng.
Các bậc phụ huynh cụ thể-theo trình tự gần như luôn luôn
kỳ vọng nhiều vào việc học hành và cư xử của con cái. Họ
gần như không gặp rắc rối gì với việc thích nghi với các
phong cách học truyền thống của hầu hết các trường học, vì
những phong cách đó thường cụ thể và theo trình tự. Nếu
một đứa trẻ gặp nhiều khó khăn trong việc học, cha mẹ cụ
thể-theo trình tự của đứa trẻ đó thường nghĩ rằng tré chưa
cố gắng hết sức.

Những phụ huynh cụ thể-theo trình tự thường không bao
giờ chấp nhận những lý do như "Bài quá khó", "Con không
thích nó" hay "Con chẳng hiểu gì cả!" Bản chất của họ là
làm những gì cần làm, dù có thích hay không. Nhiệm vụ và
bổn phận đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của họ,
và họ mong đợi con mình cũng làm được như thế.
Về mặt kỉ luật, các phụ huynh cụ thể-theo trình tự muốn
con mình làm theo những gì chúng được chỉ bảo hoặc sẽ bị
phạt nếu không nghe lời. Trong ý thức của các bậc phụ
huynh cụ thể-theo trình tự, các hình phạt sẽ ngăn ngừa
được sự hư đốn. Nếu con họ không nghe lời, cách xử lý yêu
thích của họ là "đếm ngược".
Cách đếm ngược có hiệu quả với rất nhiều đứa trẻ,...